Дунёда

Олий мақсадли импорт: Америка пахтаси Ўзбекистон тўқимачилик саноатини қандай ўзгартириши мумкин

Олий мақсадли импорт: Америка пахтаси Ўзбекистон тўқимачилик саноатини қандай ўзгартириши мумкин

Американинг Strict Миддлинг сортили пахта импорти — Ўзбекистон тўқимачилик саноати учун стратегик қадамдир, аммо унинг муваффақияти қисқа муддатли фойда ва узоқ муддатли муаммолар ўртасидаги нозик мувофиқликка боғлиқ.

Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг (ИССВ) бу махсус қарори учта асосий омилга асосланади: юқори сифатли хом ашё танқислиги, жаҳон брендларининг босими ва юқори даромадли бозор сегментларига интеграция зарурати.

Ҳозир Ўзбекистон йилига 1–1,2 миллион тонна пахта ишлаб чиқаради, бироқ ишлаб чиқариш қувватлари атиги 75% даражасида банд. Бу эса потенциалнинг 25% ишлатилмаётганини ва премиум бозорлар стандартларига мос хом ашё етишмаслигини кўрсатади. АҚШ пахтаси УС Cotton Труст Protocol билан сертификатланган бўлиб, бу муаммони ҳал қилади ва Левиъс, Пума, Ралпҳ Лаурен каби брендларнинг "Маде with УС Cotton" тамғаси билан юқори лигага йўл очиб берадиган буюртмаларини бажариш имконини беради. Бу фақат хом ашё эмас, балки брендинг воситаси бўлиб, ишончни оширади ва импорт нархининг 15–20% ошишини қоплайдиган юқори маржали шартномаларга йўл очиб беради.

ГСМ-102 дастури (12–18 ойга тўловни кечиктириш, 98% кафолат) молиявий хавфларни камайтиради ва корхоналарга экспорт даромадидан тўловлар учун фойдаланиш имконини беради. Бу, айниқса, оборат капитали чекланган кичик ва ўрта корхоналар учун муҳимдир. Бироқ импортга боғлиқлик хавфлидир: пахта нархларининг ўзгариши (2024–2025 йилларда Cotton Футурес жаҳон индекси ҳар чоракда ±10% ўзгариб туради) ва логистикадаги узилишлар харажатларни ошириши мумкин.

Импорт — вақтинчалик ечим. Ўзбекистонга Strict Миддлинг сортини ички ишлаб чиқаришни кўпайтириш учун 5 йилдан кўпроқ вақт ва агротехнологиялар, суғориш тизимлари ва маҳаллий иқлимга мос селекцияга инвестициялар керак. Акс ҳолда, саноат АҚШ фойдасига маржа йўқотиш билан чет эл хом ашёсини қайта ишлайдиган ролда қолиб кетиши мумкин. Европа Иттифоқига экспортнинг ўсиши (ГСП+ дан сўнг +60%) сертификация ва стандартлар бозорларни очишини исботлади, аммо АҚШ бозорида шундай натижага эришиш учун янги ёндашув зарур. 2024 йилда АҚШга тўқимачилик экспорти атиги ~30 миллион долларни ташкил этди, бу эса ўсиш учун катта имконият борлигини англатади, аммо Вьетнам ва Ҳиндистон билан рақобатни кўрсатади, улар аллақачон америка брендлари билан ишлаб чиқилган таъминот занжирларига эга.

Пахта импорти нафақат тўқимачилик, балки логистика, дизайн ва маркетингни ҳам рағбатлантиради. Нике ёки Ҳ&М билан ҳамкорлик обрў капиталини яратади, инвесторлар ва янги фабрикаларни жалб қилади. Аммо, устуворлик стандартлари (масалан, Беттер Cotton Инитиативе) ва таъминот занжирларини рақамлаштириш (Туркиядаги каби) маҳаллийлаштирилмаса, Ўзбекистон фақат хом ашё етказиб берувчи сифатида қолиш хавфига дуч келади, бренд сифатида эмас.

Хулоса қилиб айтганда, америка пахтаси импорти — бу оддий хомашё хариди эмас, балки премиум сегментга кириш чиптаси. Аммо стратегик режалаштириш бўлмаса, бу қадам қиммат ва вақтинча таянчга айланади. Ўзбекистон бу имкониятдан тўлиқ фойдаланиб, шунчаки Нике учун тикувчи эмас, балки Марказий Осиёдаги тўқимачилик маркази бўлишга интилиши керак.

Батафсил ўқиш Наманганда 200 миллион евролик замонавий тўқимачилик фабрикаси