Қозоғистонлик ишлаб чиқарувчилар янги қоидаларга ўтади

Қозоғистон маҳсулотлари рейестри шу йилнинг ўзида жорий этилади, деб хабар беради ЛС. Мажилис депутати Дюсенбай Турганов маҳаллий ишлаб чиқарувчиларни кутаётган ўзгаришлар ҳақида маълум қилди.
"Асосий ўзгариш Қозоғистон ишлаб чиқаришидан бўлган маҳсулотлар рейестрини жорий этишдир, бу эса давлат қўллаб-қувватлаш чораларининг аниқ бўлишини таъминлайди. Ҳозирда мамлакатда маҳсулот таркибини аниқлаш учун уч хил сертификат мавжуд – СТ-КЗ, саноат ва експорт сертификатлари. Буларнинг барчаси "Атамекен" НПП томонидан берилади ва бекор қилинади. Уларнинг ўрнини янги рейестр эгаллайди", — дейди у.
Депутатнинг сўзларига кўра, сертификатлаш жараёни бизнес учун катта молиявий харажатларни талаб қилади, чунки хусусий экспертларнинг хулосаси керак бўлади. Шунингдек, унинг айтишича, юқори инсон омили ва давлат ахборот тизимлари билан интеграциянинг йўқлиги ҳам мавжуд. Бу камчиликлар, Тургановнинг фикрига кўра, процедураларнинг обективлиги ва ошкоралигига хавф солади.
"Янги рейестр бепул бўлади ва унга кириш учун муддатлар бўлмайди. Бу бизнес учун вақт ва маблағни тежашга ёрдам беради. Шунингдек, у тўлиқ ахборот тизими сифатида ишлайди ва давлат органлари билан интеграция қилинади, бу эса ариза берувчи ва администратор ўртасидаги алоқаларни камайтиради. Рейестрни ишлаб чиқиш жараёнида хусусий экспертизадан давлат экспертизасига ўтиш ва бизнес вакилларини жалб қилиш таклиф қилинмоқда", — дейди Турганов.
Мажилис депутати Мукаш Искандиров рейестр 2025 йилда кучга киришини ва сертификатларнинг 2026 йил 1 январгача амал қилишда давом этишини қўшимча қилди.
Шундай қилиб, сохта ишлаб чиқарувчилар ёки маҳаллий бўлмаганлар учун давлат қўллаб-қувватлаш чораларидан фойдаланиш ҳолатлари олдини олиш режалаштирилган. Компания ўз маҳсулотини ишлаб чиқараётганини исботлаши керак, "Маде ин Казакҳстан" бренди остида тайёр маҳсулотни импорт қилмаслиги керак.
Шу билан бирга, табиий ресурслардан фойдаланувчи ва ярим давлат секторидаги компаниялар маҳаллий ишлаб чиқарувчилардан маҳсулот сотиб олишга мажбур бўлади. Депутатлар ушбу бандни муҳокама қилиш давомида қаттиқ фойдали қазилмаларнинг қазиб олиниши учун лицензиялаш шартларига ички қийматни ривожлантириш дастурларини жорий қилиш мажбуриятларини қўшишни таклиф қилишди. Шунингдек, саноатни ривожлантиришга қаратилган шартномаларни тузиш зарурати ҳам кўриб чиқилди.
Масалан, компаниялар ўзлари талаб қиладиган маҳсулотлар ҳақида маълумотларни ахборот тизимига жойлаштиришга мажбур бўлади. Ушбу талаблар барча амалдаги шартномалар ва қаттиқ фойдали қазилмаларнинг қазиб олиниши бўйича лицензияларга татбиқ етилади, шартномалар тузилган санасига қараб. Рейестрга киритилган корхоналар эса тартибга солинган харидлар бўйича иштирок этишга рухсат олади.
Ваколатли давлат органи саноат ва қурилиш вазирлиги бўлади.
Мажилис депутати Мурат Абенов маҳаллий ишлаб чиқарувчиларни қўллаб-қувватлаш баҳонасида компаниялар тайёр маҳсулотларни олиб кириб, уларни маҳаллий маҳсулот сифатида расмийлаштираётганини таъкидлади.
"Бу унинг нархини оширади, пуллар эса қоронғу айланмага кетади. Ва аслида биз ўзимизни алдаяпмиз. Шу сабабли бу қонун жуда керак. Минтақаларга сафарим давомида мен Қизилорда швей ва поябзал ишлаб чиқарувчилари билан учрашдим. Улар 2019-2020 йилларда, коронавирус даврида енг яхши вақт бўлганини айтишди. Бозордан сертификати бўлган, лекин Хитойдан импорт қилган компаниялар кетишди ва шу даврда улар эски схема бўйича ишлай олишмади. Шунда маҳаллий усталарга талаб ошди. Чегаралар очилгач, яна импорт товарлар олиб кела бошлашди", — дейди у.
Депутат, шунингдек, 2023 йилда Хитойдан $1,6 миллиардга маҳсулот олиб келинган, лекин расмий божхона орқали фақат $246 миллионлик товарлар расмийлаштирилганига эътибор қаратди.
"Шу билан бирга, поябзал учун тайёр маҳсулотлар, яъни ярим тайёр маҳсулотлар, Хитойдан $34 миллионга юборилган, лекин Қозоғистонда расмийлаштирилган маҳсулотлар $449 миллионни ташкил этган. Яъни, ярим тайёр маҳсулотлар номи билан тайёр поябзаллар олиб келинган", — деди Абенов.
Шунингдек, депутат Екатерина Смйшляева афзалликлар ва камчиликлар ҳақида сўзлаб берди.
"Автомобил билан, дейиш жоизки, ажралиб бўлмайди ва муаммони ҳал қилиб бўлмайди, бу эса коррупцион хавфларни минималлаштиради. Бироқ, алгоритм ҳар доим ҳам 100% тўғри ва объектив бўлмайди. Баъзи ҳолатлар бор, улар автомобил томонидан кўриб чиқилмайди ва баҳоланмайди. Шунинг учун биз бир қатор мажбурий чоралар ва шартларга еътибор қаратишни муҳим деб биламиз. Ишлаб чиқариш хусусиятларини ҳисобга олиш учун келажакда корхоналар бўйича скорингни тармоқларга ажратиш ва уни қўшимча мезонлар билан тўлдириш мақсадга мувофиқ бўлади. Махсус режимни қўллайдиганлар учун баҳолаш механизмлари ҳам ишлаб чиқилиши керак. Ахир, бу хусусиятлар ички маҳсулотни ишлаб чиқариш имкониятига таъсир қилмайди", — деди у.
Шунингдек, қонун билан ҳимояланган сирларни, яъни солиқ ва банк сирларини ҳимоя қилиш учун маълумотлар администраторларининг сонини оширишга ва уларнинг тарқатиш доирасини кенгайтиришга йўл қўйилмаслиги керак, дея қўшди мажилис депутати.
Шунингдек, шахсий маълумотлар билан ишлашда қатъий розилик олиш ва уларни ҳимоя қилиш қоидаларига риоя қилиш зарурлигини таъкидлади.
Смйшляева, айниқса, таълим олган алгоритм томонидан қабул қилинган қарорлар охирги инстансияда ҳақиқатга айланиши керак емаслигини таъкидлади. Тадбиркорлар ўз қарорларини рад етиш ва инсон иштирокида қайта кўриб чиқилишини талаб қилиш имкониятига эга бўлишлари керак. Бунинг учун депутатлар саноат вазирлиги ҳузурида апелляция комиссиясини ташкил этишни таклиф қилишди.
#MadeInKazakhstan
